Prvi svetski rat bio je unutarimperijalistički sukob koji je odneo gotovo četrdeset miliona života. Tadašnja Bosna i Hercegovina nalazila se u najgoroj poziciji od svih južnoslovenskih zemalja pod austrougarskom vlašću, budući da je u njoj zločinački režim Tamnice naroda, uz proboj kapitalizma, zadržao na snazi i feudalne odnose. No, kao što je običaj, zvaničnu istoriju pišu pobednici, i u tom smislu nije čudo da su Gavrilo Princip i drugovi, čitava ta generacija pobunjene jugoslovenske omladine, od strane režimskih intelektualnih pasa stavljeni na stub srama i optuženi za izazivanje Prvog svetskog rata.
Živimo u vremenu koje je začinjeno velikom količinom neistinitih, neproverenih informacija, dnevnopolitičkim žongliranjima istorijskim činjenicama, te bizarnim pokušajima da se uspostave nepostojeće veze između tih činjenica i nedavnih ratova na Balkanu.
Prvi svetski rat bio je unutarimperijalistički sukob koji je odneo gotovo četrdeset miliona života. Tadašnja Bosna i Hercegovina nalazila se u najgoroj poziciji od svih južnoslovenskih zemalja pod austrougarskom vlašću, budući da je u njoj zločinački režim „Tamnice naroda”, uz proboj kapitalizma, zadržao na snazi i feudalne odnose. No, kao što je običaj, zvaničnu istoriju pišu pobednici, i u tom smislu nije čudo da su Gavrilo Princip i drugovi, čitava ta generacija pobunjene jugoslovenske omladine, od strane režimskih intelektualnih pasa stavljeni na stub srama i optuženi za izazivanje Prvog svetskog rata.
Danas, prilikom obeležavanja sto dvanaeste godine od atentata na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda svedoci smo plasiranja velike količine neistinitih informacija, kao i pokušaja rekuperacije revolucionarnih stavova atentatora i stavljenja istih u kontekst srpskog nacionalizma od strane režima u Srbiji.
Mladobosanac Danilo Ilić, označen kao jedan od vodećih inspiratora i organizatora atentata, i kao takav osuđen na smrt i ubijen u februaru 1915. godine, do atentata se intenzivno bavio prevođenjem i izdavanjem revolucionarne, socijalističke i anarhističke literature. Nedeljko Čabrinović, uz Gavrila Principa glavni organizator atentata bio je slovoslagač anarho-sindikalističkog lista „Komuna“ koji je u to vreme štampan u Beogradu, i na suđenju se nedvosmisleno izjasnio kao anarhista, govoreći o svojim vezama sa anarhistima i anarho-sindikalistima u regionu, i dajući genezu svojih stavova od nacionalizma, preko socijalizma do anarhizma.
Često se spekuliše o ulozi u atentatu jedne zakasnele macinijevske figure, srpskog pukovnika Dragomira Dimitrijevića - Apisa, i njegove organizacije Ujedinjenje ili smrt, poznatije pod nazivom Crna ruka. Osim nekoliko posrednih dokaza o kontaktima nekih ljudi iz njegovog okruženja sa mladobosancima, ne postoje nikakvi dokazi koji mogu potkrepiti tezu o njemu kao glavnom inspiratoru i organizatoru atentata.
Mnoštvo materijalnih dokaza i svedočenja savremenika, pokazuju da je atentat bio delo mladih idealista koji, u uslovima odsustva mogućnosti kolektivnog otpora represiji, u tradiciji anarhističke propagande delom, pribegavaju tiranoubistvu kao izrazu težnji Južnih Slovena za slobodom. Čak je i sam pravosudni sistem austrijske vladajuće klase našao da nije moguće dokazati direktnu umešanost državnog aparata Srbije u organizovanju atentata.
Dapače, postoje tragovi koji pokazuju da srpska vladajuća garnitura nije bila upoznata sa detaljima atentata, ali da je, očekujući sličan potez, upozoravala Austrougarsku na takvu mogućnost. Stoga su krajnje neprimereni pokušaji uspostavljanja teze o delovanju mladobosanaca kao izvršilaca državne politike Srbije.
Istoriju danas interpretiraju protivnici vrednosti kakve su jedinstvo i sloboda. Upravo zato naša je dužnost da se borimo protiv njihove kriminalne interpretacije tako što ćemo zauzeti čvrst antimilitaristički i antiimperijalistički stav, kako bismo dali svoj doprinos u očuvanju sećanja na jednu generaciju kojoj nikada nisu dozvolili da se oslobodi do kraja.
Ko hoće da živi nek` mre,
Ko hoće da mre nek` živi!
